ابعاد آسانسور چگونه تعیین می‌شود؟

امروزه آسانسورها یکی از اجزای حیاتی ساختمان‌های مدرن و بلندمرتبه به شمار می‌روند و نقش بسزایی در تسهیل رفت‌وآمد و افزایش دسترسی ایفا می‌کنند. طراحی و نصب آسانسورها نیازمند توجه به عوامل متعددی بوده که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، تعیین ابعاد مناسب است. ابعاد آسانسور از یک طرف باید با ساختار معماری ساختمان و ملاحظات مربوط به بهره‌برداری از آن هماهنگ باشد و از طرف دیگر، مطابق با اصول استاندارد ملی آسانسور و مقررات ملی ساختمان در محدوده‌های مجاز قرار گیرند.

رعایت ابعاد استاندارد آسانسور علاوه‌بر تأثیر مستقیم بر ظرفیت و کارایی آن، برای ایمنی، راحتی کاربران و همچنین الزامات معماری ساختمان نیز بسیار ضروری است. در ادامه برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه ابعاد صحیح آسانسور و عوامل موثر بر آن با ما همراه باشید.

بیشتر بدانید: نحوه آب بندی چاله آسانسور

ابعاد آسانسور در پلان

در ساختمان‌های چند طبقه، معمولاً آسانسور در موقعیت مرکزی ساختمان قرار دارد تا دسترسی به طبقات مختلف برای افراد ساده‌تر باشد. در طراحی این ساختمان‌ها، تفکیک آسانسورهای باری از آسانسورهای حمل افراد بسیار ضرورت دارد؛ البته در برخی موارد، امکان استفاده از آسانسور باری برای جابجابی افراد در ساعات شلوغ نیز مجاز و قابل پیش‌بینی است.

فضای جلوی ورودی آسانسور باید به‌گونه‌ای طراحی شود که از یک سو، از ازدحام و شلوغی در هنگام رفت و آمد افراد جلوگیری کند. از سوی دیگر، جابجایی بارهای بزرگ (مانند کالسکه، ویلچر، مبلمان و …) نیز بدون احتمال آسیب به افراد، ساختمان یا حتی آسانسور صورت گیرد و مانع راه سایر افراد نشود. فضای مورد نیاز برای طراحی سیستم آسانسور در ساختمان عموماً به شرح زیر است:

1. فضای مورد نیاز در مقطع افقی

این فضا، ابعاد عمق و عرض چاه آسانسور را مشخص می‌کند و شامل فضای مورد نیاز برای کابین آسانسور، وزنه تعادل، درب آسانسور و ریل‌های راهنمای کابین است. مساحت داخلی کابین آسانسور بر مبنای ظرفیت آن و طبق استانداردهای مربوطه تعیین می‌شود. در پشت کابین آسانسور، فضایی حدود 30 سانتی‌متر برای حرکت وزنه تعادل وجود دارد. همچنین، در دو طرف کابین نیز فضایی موازی برای نصب ریل‌های راهنمای کابین در نظر گرفته می‌شود؛ این فضا در آسانسورهای معمولی حدود 20 سانتی‌متر از هر طرف بوده و در آسانسورهای با سرعت بالا تا 25 سانتی‌متر افزایش می‌یابد. ابعاد درب‌های آسانسور نیز به نوع و اندازه آن‌ها بستگی دارد. نحوه محاسبه ابعاد چاه آسانسور به شرح زیر است:

• عمق چاه = عمق کابین + فضای درب آسانسور + فضای وزنه تعادل
• عرض چاه = عرض کابین + فضای نصب ریل‌ها در طرفین

2. فضای مورد نیاز در مقطع عمودی

علاوه‌بر توجه ابعاد افقی در اندازه آسانسور در پلان، در طراحی سیستم آسانسور باید ابعاد عمودی نیز در نظر گرفته شوند که شامل عمق چاهک (Pit)، ارتفاع مسیر حرکت (Travel) و فضای بالاسری (Overhead) است. چاهک، فاصله عمودی بین کف پایین‌ترین توقف آسانسور تا کف چاه بوده که ارتفاع آن بر اساس نوع و سرعت آسانسور تعیین می‌شود. منظور از مسیر حرکت، فاصله عمودی بین کف پایین‌ترین طبقه توقف تا کف بالاترین طبقه توقف آسانسور است که این ارتفاع را می‌توان بر اساس ارتفاع هر طبقه و تعداد کل طبقات ساختمان محاسبه کرد؛ البته لازم به ذکر است ارتفاع طبقه آخر در نظر گرفته نمی‌شود. همچنین، بالاسری فاصله عمودی بین کف بالاترین طبقه توقف تا زیر سقف چاه آسانسور است.

3. فضای مورد نیاز موتورخانه

در آسانسورهای کششی، فضای موتورخانه در بالای چاه قرار دارد و ابعاد آن باید برای نگهداری تجهیزات و تردد ایمن تعمیرکاران کافی باشد. البته لازم به ذکر است که در برخی از آسانسورهای مدرن، تجهیزات محرکه در داخل چاه یا بالای کابین قرار می‌گیرند و دیگر نیازی به فضای موتورخانه مستقل نیست.

ابعاد انواع آسانسور (کششی – هیدرولیک)

آسانسورها بر اساس مکانیزم عملکرد به انواع مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند که دو نوع رایج آن‌ها، آسانسورهای کششی و هیدرولیک هستند. تفاوت در سیستم محرکه و نحوه عملکرد این دو آسانسور، بر ابعاد مورد نیاز برای نصب و راه‌اندازی تأثیرگذار است.

• آسانسور کششی

در این نوع آسانسور، کابین و وزنه تعادل به یک موتور گیربکس‌ یا بدون گیربکس متصل شده‌اند که در موتورخانه قرار دارند. آسانسور کششی در ساختمان‌های مسکونی، اداری و تجاری کاربرد دارد و امکان جابجایی ایمن افراد و بارها را فراهم می‌کند. اگرچه اندازه کابین در سیستم‌های کششی و هیدرولیک تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد، اما تفاوت اصلی این دو نوع آسانسور در ابعاد مورد نیاز برای چاه آسانسور است. ابعاد چاه یا فضای آسانسور، تفاوت اساسی بین ابعاد این دو نوع آسانسور رقم می‌زند.

در سیستم‌های کششی، اندازه کابین، نحوه قرارگیری ریل‌آسانسور، وزنه تعادل و درب‌ها عوامل کلیدی در تعیین ابعاد مورد نیاز برای چاه آسانسور محسوب می‌شوند. به‌طور کلی عرض و عمق چاهک باید به‌گونه‌ای باشد که امکان حرکت ایمن کابین و وزنه تعادل را فراهم کند. همچنین، موتورخانه باید فضای کافی برای نصب و نگهداری تجهیزات داشته باشد.

• آسانسور هیدرولیک

در سال‌های اخیر آسانسور هیدرولیک به دلیل ایمنی بالا، در سطح جهانی محبوبیت زیادی پیدا کرده است. در این نوع آسانسور، کابین به‌طور مستقیم توسط جک‌های هیدرولیک زیر کابین یا به‌طور غیرمستقیم توسط جک‌های هیدرولیک کنار چاهک و سیستم‌ طنابی حرکت می‌کند. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، تفاوت اصلی بین سیستم‌های کششی و هیدرولیک در ابعاد چاه آسانسور است. در سیستم‌های هیدرولیک، ابعاد کابین، محل قرارگیری و نحوه استقرار جک‌ها، روش ریل‌گذاری و همچنین نصب درب‌ها، اندازه نهایی چاه آسانسور را تعیین می‌کند. عرض و عمق چاهک باید به گونه‌ای طراحی شود که فضای کافی برای حرکت کابین و جک هیدرولیک را تأمین کند. همچنین، ارتفاع چاهک محدود است و به طول جک بستگی دارد.

بیشتر بدانید : چگونه آسانسور را سرویس کنیم؟

ابعاد کابین آسانسور

ابعاد چاه و ظرفیت مورد نیاز، از عوامل اصلی در تعیین ابعاد کابین آسانسور هستند. این اندازه‌ها معمولاً توسط شرکت‌های آسانسوری و با رعایت استاندارد ملی ایران مشخص می‌شوند. به‌طور معمول مهندسان معمار، ابعاد چاله آسانسور در پلان را با در نظر گرفتن استانداردهای مربوطه ترسیم می‌کنند. با افزایش ساخت‌وساز و تمایل به استفاده حداکثری از فضا، برخی از سازندگان در تلاش‌اند تا حداقل فضا را برای راه‌پله و آسانسور داشته باشند و در عوض، زیربنای واحدها را افزایش دهند.

در نتیجه این اقدام، طراحان و نصابان آسانسور با مشکلات مختلفی در خصوص تعیین ابعاد کابین آسانسور و نصب قطعات و اتاقک در چاه مواجه شده‌اند. همچنین، این امر در زمان نصب آسانسور مشکلاتی مانند دوباره‌کاری، اضافه‌کاری، تحمیل هزینه‌های مضاعف و حتی نیاز به تخریب مجدد چاه را به دنبال دارد. به همین دلیل، سازمان ملی استاندارد ایران با استناد به استاندارد اروپایی EN81، جدولی را به عنوان جدول ابعاد استاندارد کابین آسانسور ارائه کرده که در آن ابعاد کابین آسانسور بر اساس وزن و تعداد مسافر تعیین شده‌ است.

ابعاد آسانسور در ظرفیت های مختلف (2 نفره – 3 نفره – 4 نفره – 5 نفره و…)

همان‌طور که ملاحظه کردید، ظرفیت آسانسور (تعداد نفرات یا وزن قابل حمل) یکی از عوامل اصلی در تعیین ابعاد آسانسور است. با وجود اینکه ابعاد کلی آسانسور بسته به استاندارد، شرکت سازنده و نوع کاربری آسانسور متغیر است، در ادامه به بررسی ابعاد تقریبی کابین برای ظرفیت‌های رایج خواهیم پرداخت.

• آسانسور 2 نفره: این آسانسور معمولاً برای ساختمان‌های مسکونی با تعداد واحد کم یا دوبلکس‌ها استفاده می‌شود و ظرفیتی معادل 150 کیلوگرم دارد. ابعاد آسانسور دو نفره برابر است با عرض 90 سانتی‌متر، عمق 100 سانتی‌متر و ارتفاع داخلی 220 سانتی‌متر.
• آسانسور 3 نفره: ظرفیت معادل این آسانسور، حدود 225 کیلوگرم است و برای ساختمان‌های مسکونی کم تردد کاربرد دارد. عرض، عمق و ارتفاع داخلی آسانسور سه نفره به ترتیب 90، 100 و 220 سانتی‌متر است.
• آسانسور 4 نفره: برای این آسانسور، ظرفیت معادل 300 کیلوگرم در نظر گرفته شده و برای ساختمان‌های مسکونی با تردد متوسط مناسب است. کابین آسانسور 4 نفره، عرضی معادل 100 سانتی‌متر، عمقی برابر با 110 سانتی‌متر و ارتفاعی به اندازه 220 سانتی‌متر دارد.
• آسانسور 5 نفره: این آسانسور معمولاً می‌تواند تا 375 کیلوگرم وزن را تحمل کند و برای ساختمان‌های مسکونی با جمعیت بیشتر کاربرد دارد. مشخصات ابعاد آسانسور 5 نفره برابر است با عرض 110 سانتی‌متر، عمق 100 سانتی‌متر و ارتفاع 220 سانتی‌متر.
• آسانسور 6 نفره: این آسانسور، ظرفیتی معادل 450 کیلوگرم دارد و برای ساختمان‌های مسکونی بزرگ‌تر استفاده می‌شود. ابعاد استاندارد کابین آسانسور 6 نفره به صورت عرض 110 سانتی‌متر، عمق 110 سانتی‌متر و ارتفاع 220 سانتی‌متر است.
• آسانسور 8 نفره: این آسانسور با ظرفیت معادل 600 کیلوگرم، معمولاً برای ساختمان‌های اداری با تردد متوسط به کار می‌رود. ابعاد آسانسور 8 نفره شامل عرض 110 سانتی‌متر، عمق 140 سانتی‌متر و ارتفاع 220 سانتی‌متر می‌شود.
• آسانسور 13 نفره: این آسانسور، ظرفیتی معادل 1000 کیلوگرم دارد و معمولاً در ساختمان‌های تجاری بزرگ و ساختمان‌های پر تردد استفاده می‌شود. طبق استاندارد، ابعاد آسانسور 13 نفره باید برابر با عرض 110 سانتی‌متر، عمق 210 سانتی‌متر و ارتفاع 220 سانتی‌متر باشد.

لازم به ذکر است که ابعاد و ظرفیت‌های ذکر شده تقریبی بوده و برای کسب اطلاعات دقیق درباره یک مدل خاص با ظرفیت مشخص، می‌بایست به مشخصات فنی تولیدکننده مراجعه کنید.

حداقل ابعاد آسانسور

تعیین حداقل ابعاد برای آسانسور به‌طور مستقیم با ایمنی، دسترسی و انطباق با مقررات ساختمانی در ارتباط است. این ابعاد، به استفاده راحت و ایمن از آسانسور کمک کرده و همچنین امکان خروج افراد در شرایط اضطراری را فراهم می‌سازد. ابعاد داخلی کابین آسانسور به ظرفیت آن بستگی دارد؛ این ابعاد باید به‌گونه‌ای باشد که امکان حضور ایمن تعداد افراد مجاز را فراهم آورد.

برای ظرفیت‌های پایین (2 یا 3 نفره)، حداقل ابعاد کابین معمولاً به‌اندازه‌ای است که امکان قرارگیری راحت افراد در کنار یکدیگر فراهم شود. بدیهی است با افزایش ظرفیت، این ابعاد بزرگ‌تر می‌شوند. همچنین، ارتفاع داخلی کابین باید طوری باشد که افراد با قد متوسط بتوانند به راحتی در آن بایستند. جدول زیر، بازه ابعاد مجاز آسانسور (از حداقل تا حداکثر) را با توجه به ظرفیت‌های مختلف نشان می‌دهد.

سخن پایانی

انتخاب استاندارد و دقیق ابعاد آسانسور نیازمند توجه به عوامل متعددی از جمله استانداردهای ایمنی، مقررات ساختمانی، محدودیت‌های فضایی ساختمان و نوع کاربری آن است. عدم توجه به این عوامل می‌تواند مشکلاتی مانند کاهش کارایی، نارضایتی کاربران، عدم تطابق با قوانین و حتی خطرات ایمنی را در پی داشته باشد. از آنجا که مقررات آسانسورها بسیار جامع و گسترده‌ هستند، تعیین ابعاد، اندازه و ظرفیت مناسب برای افراد غیرمتخصص با دانش عمومی دشوار است. علاوه‌بر این، ابعاد آسانسور مسکونی و تجاری به دلیل تفاوت در استانداردهای ایمنی و طراحی، تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند؛ بنابراین، برای اطمینان از انتخاب اندازه‌های دقیق و استاندارد آسانسور توصیه می‌شود به متخصصان این حوزه مراجعه کنید.

سوالات متداول

1. ابعاد استاندارد یک آسانسور ساختمانی چقدر است؟

ابعاد استاندارد یک ساختمان به‌طور قطعی قابل تعیین نیست؛ زیرا ابعاد آسانسور به عوامل متعددی اعم از ظرفیت آسانسور، نوع کاربری ساختمان، فضای موجود، استانداردهای ملی و حتی نوع درب آسانسور بستگی دارد.

2. چگونه ابعاد آسانسور مناسب برای ساختمان خود را انتخاب کنیم؟

بهتر است هنگام انتخاب ابعاد آسانسور خانگی خود به مواردی مانند نوع ساختمان، تعداد افراد، اندازه بار، فضای موجود و بودجه مورد نظر توجه کنید.

3. چه عواملی بر تعیین ابعاد آسانسور تأثیر می‌گذارند؟

از جمله عوامل موثر بر تعیین ابعاد آسانسور می‌توان نوع کاربری ساختمان (مسکونی، تجاری، بیمارستانی یا صنعتی)، ظرفیت مورد نیاز، ابعاد و محدودیت‌های فضای موجود و همچنین مقررات و استانداردهای ایمنی را نام برد.